Jeolojik Zaman

Dünya tarihinin 4,5 milyar yılının bir yıla sıkıştırıldığını düşünün. Dünya 1 ocakta, Ay ise birkaç gün sonra şekillenecekti. Yaşam martın başında başlayacak, fakat bitki ve hayvanlar kasıma kadar gelişmeyecekti. Dinozorlar sadece 12 aralıktan 26 aralığa kadar yaşayacaktı. Ve insan 31 aralık günü, öğleden sonra saat 4'e kadar ortalarda görünmeyecekti. 

Jeolojik Zaman

Jeologlar dünyayı araştırmaya yaklaşık 200 yıl önce başladılar. Kayalar ve fosiller üzerinde çalışarak dünya tarihini çözmeye çalıştılar. Kayalar şekillenirken meydana gelen olayları araştırdılar. Katmanları oluşturan etmenleri tespit ederek kaya ve fosilleri kronolojik olarak (eskiden yeniye doğru) sıraladılar. 

Kayaları Okumak 

Jeologlar, katman oluşumundaki olay sıralarını, kayaların haritalarını çıkararak ve bulunan fosilleri yakından inceleyerek bulmaya çalışırlar. Jeologlar çalışırken 3 önemli özelliği dikkate alır.

Üstdüşüm Yasası 

Tortul kayalar (denizlerin ve göllerin dibinde biriken küçük parçalarla oluşan kayalar) ve volkanik kayalar (volkanlardaki lavlardan meydana gelen kayalar), birbirlerinin üstünde oluşur. Bu nedenle en yaşlı kayalar en altta, en genç kayalar en üsttedir. "Üstdüşüm", en üstte olma anlamına gelir. Bu yasa jeolojik araştırmaların ortaya çıkardığı kronolojik tarihlendirmelerin doğru ve kolay bir şekilde yapılmasını sağlar. 

Kesim İlişkileri Yasası 

Volkanik kayalar (sıcak lavlardan oluşur) diğer kayalardaki çatlakların içine dolarak soğur ve sertleşir. Başka bir kayayı kesen hava, kestiği kayadan daha genç olmalıdır. 

Fosiller 

Nesilleri tükenmiş bazı hayvan ve bitkiler öldüklerinde tortul kayaların içinde fosilleşmişlerdir. Üstdüşüm yasasını kullanarak (yaşlı fosil, genç fosilin altındadır) jeologlar nesilleri tükenmiş bitki ve hayvanları kronolojik sıraya koyabilirler. 

Eğer bir türün yaşadığı dönemi biliyorsanız, fosillerini tarihlendirme için kullanabilirsiniz. Örneğin bir tortul kayada dinozor kemikleri varsa bu kaya dinozorların yaşadığı Mezozoik devirde oluşmuştur. Fosiller ayrıca dünyanın bir bölgesindeki kayadan önce mi, sonra mı, yoksa aynı zamanda mı oluştuğunu bulmaya yardım eder. 

Eski kayaların birbiriyle olan ilişkisine, araştırmayla bağlantılı tarihlendirme denir. 

Radyoaktivite Kullanarak Tarihlendirme 

Kayaların yaşını bulmak için kullanılan yollardan biri de kayadaki mineral atomları üzerinde çalışmaktır. Her mineral atomlardan oluşur. Atomların bazı türleri zamanla farklı atomlara dönüşür. Örneğin bazı uranyum atomları kurşuna, bazı potasyum atomları da argona dönüşür. Bu atomlar radyoaktiftir, çünkü değişirken radyasyon yayarlar. 

Eğer ebeveyn atomun yavru atoma ne kadar hızlı döndüğünü biliyorsanız ve mineral tanesinde kaç ebeveyn atom, kaç yavru atom olduğunu ölçebiliyorsanız, kayaların yaşını hesaplayabilirsiniz. Buna radyometrik tarihlendirme denir. 

Bilimsel Gelişmeler

Hiç yorum yok:

Blogger tarafından desteklenmektedir.